در معاملات خانوادگی، فامیلی و میان دوستان و آشنایان، متأسفانه بسیاری از افراد قواعد و اصول حقوقی معامله را جدی نمیگیرند. همین موضوع در بسیاری از موارد باعث بروز اختلاف، ضرر مالی و حتی طرح دعاوی قضایی میشود. بسیاری از افراد به دلیل اینکه طرف معامله پدر، برادر، پسرعمو، دوست یا آشنای نزدیک آنهاست، از تنظیم قرارداد مکتوب، دریافت رسید، گرفتن تضمینهای لازم یا تعیین دقیق تعهدات خودداری میکنند. در نتیجه اگر بعداً مشکلی در اجرای توافق پیش بیاید، معمولاً سند و مدرک معتبری برای اثبات ادعای خود در اختیار ندارند. برای مثال ممکن است مبلغی پرداخت شده باشد اما رسیدی وجود نداشته باشد، یا توافقی انجام شده باشد اما به صورت مکتوب ثبت نشده باشد.
واقعیت این است که در حقوق، رابطه فامیلی یا دوستی جایگزین سند و قرارداد نمیشود. دادگاهها نیز برای رسیدگی به اختلافات، نیازمند مدارک و مستندات هستند و صرف اعتماد یا رابطه نزدیک میان طرفین، دلیل کافی برای اثبات یک معامله یا تعهد محسوب نمیشود.
به همین دلیل توصیه میشود در هر معاملهای، حتی با نزدیکترین افراد، این احتمال را در نظر بگیرید که ممکن است در آینده اختلافی به وجود آید یا روند کار مطابق انتظار پیش نرود. در چنین شرایطی اگر توافقات به صورت صحیح و مستند تنظیم شده باشد، از بروز بسیاری از مشکلات جلوگیری میشود.
از این رو بهتر است در همه معاملات:
توافقات به صورت مکتوب و در قالب قرارداد یا دستنوشته معتبر تنظیم شود.
مبلغهای پرداختی حتماً با رسید کتبی، حواله بانکی یا مدرک قابل استناد انجام شود.
تعهدات، زمان انجام آنها و شرایط فسخ یا ضمانت اجرای عدم انجام تعهدات به طور دقیق مشخص شود.
در معاملات مهم از شهود، چک، سفته یا سایر تضمینهای قانونی استفاده شود.
نکته مهم این است که تنظیم قرارداد یا دریافت تضمین به معنای بیاعتمادی نیست، بلکه یک اقدام منطقی و حقوقی برای حفظ حقوق طرفین و جلوگیری از بروز سوءتفاهمها و اختلافات احتمالی در آینده است. در بسیاری از موارد مشاهده میشود که اختلافات میان بستگان و دوستان دقیقاً از جایی آغاز میشود که توافقات به صورت شفاف و مکتوب مشخص نشده است. زمانی که شرایط معامله، میزان تعهدات هر طرف و نحوه انجام آنها به طور دقیق نوشته شود، هم اجرای توافق آسانتر خواهد بود و هم در صورت بروز اختلاف، امکان پیگیری قانونی وجود خواهد داشت.
همچنین بهتر است طرفین معامله پیش از هر توافقی، موضوع معامله، مبلغ، نحوه پرداخت، زمان انجام تعهدات و مسئولیتهای هر یک از طرفین را به طور دقیق مشخص کنند. بسیاری از مشکلات زمانی ایجاد میشود که بخشی از توافقات به صورت شفاهی باقی میماند و هر یک از طرفین برداشت متفاوتی از آن دارند و همین مسئله در نهایت زمینهساز اختلاف میشود.
از سوی دیگر در معاملات مهم مانند خرید و فروش اموال، مشارکتهای مالی، قرض دادن پول یا هرگونه توافقی که آثار مالی دارد، بهتر است قرارداد به گونهای تنظیم شود که تمام جزئیات در آن ذکر شده باشد. حتی در سادهترین معاملات نیز بهتر است رسید دریافت یا پرداخت وجه تنظیم شود تا در آینده ابهامی در خصوص انجام تعهدات به وجود نیاید.
نکته مهم دیگر این است که در بسیاری از اختلافات خانوادگی، طرفین در ابتدا تصور میکنند که به دلیل رابطه نزدیک، هیچگاه مشکلی به وجود نخواهد آمد. اما تجربه پروندههای متعدد نشان میدهد که اختلافات مالی میتواند حتی میان نزدیکترین افراد نیز رخ دهد. برای مثال ما در دادگاه بسیار دیده ایم که پدری از فرزند خود بابت مسائل مالی شکایت می کند. یا برادری از برادر خود یا مادر از برادر و... .در چنین شرایطی اگر توافقات از ابتدا به شکل اصولی تنظیم شده باشد، هم از بروز اختلاف جلوگیری میکند و هم اگر اختلافی ایجاد شد، امکان حل و فصل آن بسیار سادهتر خواهد بود.
بنابراین توصیه میشود در معاملات با بستگان، دوستان و آشنایان نیز همان دقت و احتیاطی را داشته باشید که در معامله با افراد غریبه به کار میبرید. تنظیم قرارداد، دریافت رسید و مشخص کردن دقیق تعهدات نه تنها نشانه بیاعتمادی نیست، بلکه نشانه دقت، نظم و احترام به حقوق یکدیگر است. بسیاری از روابط خانوادگی زمانی دچار آسیب میشوند که مسائل مالی بدون چارچوب و ضابطه مشخص انجام میگیرد.
در نهایت باید توجه داشت که رعایت این اصول ساده حقوقی میتواند از بروز بسیاری از مشکلات و اختلافات جلوگیری کند و باعث شود روابط خانوادگی و دوستانه نیز از آسیبهای ناشی از اختلافات مالی در امان بماند.
در صورتی که در اسلامشهر فعالیت اقتصادی یا معاملات خانوادگی دارید و به دنبال راهکاری مطمئن برای تنظیم قرارداد یا حل اختلافات حقوقی هستید، مشاوره با وکیل آگاه به مسائل حقوقی میتواند نقش مؤثری در حفظ حقوق شما داشته باشد.