در بسیاری از پروندههای حقوقی و ملکی که توسط وکلای ملکی در اسلامشهر پیگیری میشود، یکی از موضوعات پرتکرار و بعضاً پرچالش، هبه ملک و اختلافات ناشی از آن است. هبه که در ظاهر بهعنوان "بخشش رایگان مال" شناخته میشود، ممکن است بعدها منجر به دعواهای حقوقی پیچیده بین اعضای خانواده، ورثه یا حتی اشخاص غریبه شود. بسیاری از افراد در زمان بخشش ملک یا مال، از تفاوتهای مهم بین هبه و معامله (فروش) آگاهی ندارند و همین ناآگاهی، در آینده زمینهساز تشکیل پروندههای قضایی میشود.
در این مطلب قصد داریم با نگاهی دقیق و کاربردی، ابتدا توضیح دهیم هبه دقیقاً چیست؟ و سپس به بررسی تفاوتهای آن با فروش ملک بپردازیم. همچنین شرایطی که در آن، بازگشت یا رجوع از هبه امکانپذیر یا ممنوع است را شرح میدهیم؛ موضوعی که دانستن آن برای هر شخصی که درگیر معاملات ملکی یا بخشش اموال است، ضروری میباشد.
هبه چیست؟
هبه یک واژه عربی است که وارد زبان فارسی شده و بیشتر در فقه، حقوق کاربرد دارد. معنای اصلی هبه بخشش یک مال یا شیء بدون دریافت پول یا عوض است.
- در حقوق مدنی ایران، هبه یک عقد است؛ یعنی قراردادی که بهواسطه آن، شخصی (واهب) مالی را رایگان به دیگری (موهوبله) میدهد و او هم آن را قبول میکند.
- سه عنصر اصلی در عقد هبه عبارتند از :
- واهب: کسی که میبخشد.
- موهوبله: کسی که مال را دریافت میکند.
- مال موهوب: چیزی که بخشیده میشود.
- مثالهای ساده:
- پدری خانهای را به فرزندش هبه میکند.
- فردی خودروی خود را به یک خیریه هبه میکند.
- تفاوت هبه با فروش:
- هبه رایگان است، ولی فروش در برابر پول انجام میشود.
- هبه ممکن است قابل رجوع باشد، ولی فروش قطعی است.
شرایط رجوع از هبه:
اگرچه اصل بر این است که واهب (دهندهی هبه) میتواند در هبه رجوع کند، اما در برخی شرایط رجوع از هبه ممنوع است. این موارد عبارتاند از:
- اگر گیرندهی هبه (مُتهَب)، پدر، مادر یا فرزند واهب باشد.
- اگر هبه، معوّض بوده و عوض آن نیز پرداخت شده باشد.
یعنی در صورتی که گیرنده در مقابل مالِ دریافتشده، چیزی (هرچند کمارزش) به واهب داده باشد، دیگر امکان رجوع وجود ندارد. - اگر عین موهوبه (مال بخشیدهشده) از مالکیت متهب خارج شده باشد.
- اگر در مال موهوبه تغییر اساسی ایجاد شده باشد.
بهعنوان مثال، اگر آن مال خراب شده، تغییر شکل داده یا با چیز دیگری ترکیب شده باشد، واهب دیگر نمیتواند آن را پس بگیرد.